अर्घाखाँचीका धार्मिक धरोहरहरु र आस्था एवं बिश्वासका केन्द्रहरु

Wednesday, August 10, 2011

लुम्बिनीको विकासका लागि छलफल

माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले लुम्बिनीको विकासका लागि आयोजना गरिएको छलफलमा भाग लिन नै आफू मलेसिया गएको स्पष्ट पारेका छन् ।

मलेसियाको चार दिन बसाइपछि बुधबार स्वदेश फर्किएका अध्यक्ष दाहालले बुधबार त्रिभूवन विमानस्थलमा सञ्चारकर्मीसित कुरा गर्दै बैठकमा लुम्बिनीको विकासका लागि अमेरिका, अष्ट्रेलिया, दक्षिण कोरियालगायतका प्रतिनिधिसित छलफल भएको बताए ।

लुम्बिनीमा तीन अर्ब अमेरिकी डलरको महत्त्वाकांक्षी परियोजना घोषणा गर्ने चिनियाँ संस्थाको आधिकारिकता विवाद उठेकाबेला दाहाल एसिया प्यासिफिक एक्सचेन्ज एण्ड कोअपरेसन फाउण्डेसन -एपीईसीएफ)को बैठकमा सहभागी हुन मलेसिया गएका थिए ।

'यसबारे विवादास्पद कुरा आएका छन्,' दाहालले भने, 'तर त्यस्तो केही होइन, यो एक्लै लुकेर गर्ने कुरा होइन, सरकारसँग सहकार्य गरेरै हुन्छ ।' उनले नेपालसहित भारत र चीनसमेत मिलेर लुम्बिनीलाई धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रकारुपमा विकास गरिने बताए ।

माओवादी अध्यक्ष दाहालले अबको राजनीति ५ बुँदे सहमतिअनुसार नै अघि बढ्ने बताए । प्रधानमन्त्री झलनाथ खनाललाई सन्चो भएपछि सहमति प्रयासका लागि गृहकार्य हुनेसमेत जानकारी दिए ।

दाहाल आइतबार विदेश विभाग प्रमुख कृष्णबहादुर महरासहित मलेसिया उडेका थिए ।

पाल्पा दरवारको पून निर्माण कार्य तिव्र गतीमा

२०६२ साल माघ १८ गते तात्कालीन विद्रोही नेकपा माओवादीद्धारा तानसेन आक्रमणका क्रममा ध्वस्त भएको ऐतिहासिक दरवारको पून निर्माणको कार्य यतिखेर तिव्र गतीमा बढेको छ ।२०६७ साल असार मसान्तमै सकिसक्नु पर्ने ठेक्का सम्झौता भएपनि ठेकेदार कम्पनीले काठको समस्या देखाउादै निर्माण कार्यलाई कछुवाको गतीमा अगाडी बढाएको दरबारको पुरानै स्वरुप र शैलीमा पूनर्निमाण हुन लागेको हो । वि.सं. १९६३ सालमा पाल्पा गौडाका तात्कालीन जनरल प्रताप शमशेरले दैनिक प्रशाशनिक कार्य सञ्चालनका लागी ४ तला २ वटा बुर्जा सहित एक बैठक कक्ष सहित ६७ वटा कोठा भएको दरबार निर्माण गराएका थिए ।

शान्ति तथा पूनर्निमाण मन्त्रालयद्धारा प्राप्त ४ करोड ९२ लाख रुपैयाामा पूननिर्माण भएको दरबार कोढे काठ र इट्टाबाट बन्न लागेको हो भने पाको इट्टा पिसेर चुना मिसाइ निर्माण गरिएको सुर्की लगाइ निर्मित यस दरबारमा ध्वस्त हुनु पूर्व प्रमुख जिल्ला अधिकारीको निवास सहित एक दर्जन सरकारी कार्यालयले आफ्नो दैनिक प्रशासनिक कार्य सञ्चालन गर्दै आएका थिए ।


दरबारलार्य आवश्यक पर्ने काठ ठूला ठूला साइजको भएको र अत्यन्त कमै पाइने काठ नेपालको पश्चिमी जिल्लाबाट ल्याउनु पर्दा काठको कारणले गर्दा ०६७ आषाढ मसान्तमा निर्माण कार्य पुरा गर्न नसकिएको ठेकेदार कम्पनीले जनाएको छ । ४ करोड ९२ लाख रुपैयाा टेनडर प्रक्रियाबाट पूर्ननिर्माण हुन लागेको दरबार ऐतिहासिक, पुरातात्वीक दृष्टिकोणबाट महत्वपूर्ण र सरकारी कार्यालयहरुले दैनिक कार्य सम्पादन गर्नलाइृ विगतमा अत्यन्त सहज भएपनि पूननिर्माण पश्चात् सरकारी कार्यालयलाई पुन स्थापना गर्ने वा दरबारलाईृ संग्राहालय बनाउने विषयमा स्थानीय प्रशासन, राजनैतिक पार्टीका स्थानीय प्रतिनिधी बिच समन्वय हुन नसक्दा भावी योजना अलपत्र छ ।

दरबार परिसरमा जिल्ला प्रशासन, जिल्ला विकास समिति, राष्ट्रीय अनुसन्धान, कोष तथा लेखा नियन्त्रक, मालपोत, भूमिसुधार, सरकारी वकिलको कार्यालय सहित प्रमुख जिल्ला अधिकारीको निवास समेत रहेको थियो । २००७ सालको राजनैतिक परिवर्तन पछि लामो समयसम्म सरकार संरक्षित दरबारमा २०१५ साल देखि सरकारी अड्डा तात्कालिन स्वर्गीय राजा महेनद्रको मैखिक आदेशबाट राखीएको थियो ।

पुरानो स्वरुप पुरानै शैलीमा निर्मित दरबार प्रशाशनकि कार्यका लागि उपयुक्त नहुने र यसलाई राष्ट्रिय महत्वका साथमा सङग्राहालय बनाउुपर्ने राजनैतकि दलहरको भनाइ रहेको छ । प्रशासनिक कार्य सञ्चालनका लागी कोठा सााघुरा सुविधा विहिन हुादा कार्य सम्पादनका लागी कठीन कुने हुादा अन्यत्र सारीनु पर्दछ भन्ने यहााका प्रशासकहरुको भनाइ रहेको छ ।

 ६७ कोठा भएको दरबार २०६२ साल माघ १८ गते तात्कालीन विद्रोही नेकपा माओवादीद्धारा तानसेन आक्रमणका क्रममा ध्वस्त भएको थियो ।

Tuesday, August 9, 2011

जलुके गाविसमा सिकार खेल्न जंगलमा गएको बेला आफ्नै साथीले चलाएको गोलीलागेर एक जनाको ज्यान गयो

अर्घाखाँचीको जलुके गाविसमा सिकार खेल्न जंगलमा गएको बेला आफ्नै साथीले चलाएको गोली लागेर एक जनाको ज्यान गएको छ ।

जलुके गाविस वाड नं ५ बुढीदमारको जंगलमा सिकार खेल्न गएको बेला टंकबहादुर पुनले मृग भनेर चलाएको गोली लागेर आफ्नै साथी स्थानीय ५२ बषिर्य डालबहादुर कुमाल -- के एम ) को ज्यान गएको हो ।

हिजो दिउसो सिकार खेल्न गएको समयमा आफ्नै साथीको मृग भनेर गोली चलाउदा मृत्यु भएको गोली चलाउने पुनले स्थानीय बासिन्दा समक्ष स्वीकारेको स्थानीय बासिन्दाले बताएका छन् ।

हत्या गर्ने पुन फरार भएका छन् । अर्घाखाँची,प्युठान र दांगको सिमाना तथा बिकट गाँउमा घटना भएकाले समाचार आज दिउसो मात्र प्राप्त भएको हो ।


घटनाको बारेमा जानकारी लिनर् इलाका प्हरी कार्यलय ठाडाको एक टोली घटनास्थल तर्फगएको तर घटनाको बारेमा आधिकारिक जानकारी नआईसकेको प्रहरी नायब उपरिक्षक अरुण पौडेलले बताउनु भयो ।

जिल्ला शिक्षा कार्यालय अर्घाखाँचीले एसएलसी मौका परिक्षामा परिक्षाको मर्यादा विपरित काम गरेको भन्दै ७ जना परिक्षार्थीलाई निष्कासन

जिल्ला शिक्षा कार्यालय अर्घाखाँचीले एसएलसी मौका परिक्षामा परिक्षाको मर्यादा विपरित काम गरेको भन्दै ७ जना परिक्षार्थीलाई निष्कासन गरेको छ । अर्घाखाँचीमा एसएलसीबाट परिक्षार्थी निष्कासन गरिएको यो पहिलो पटक हो ।




अर्घाखाँचीको अर्घाखाँची आबसीय उच्च मा वी केन्द्रबाट १४७१२५६ टि र १४७१२६७ इ,१४७०३९र्६र् इ,०४७०१३९ जि सिम्वोल नम्वरका ४ जना परिक्षार्थी र जनज्योती उच्च मा वी सन्धिर्खक केन्द्रबाट १४७०१८८ आर,१४७०१७३ सी,१४७०३४४ आर सिम्वोल नम्वरका ३ जना परिक्षार्थीहरु निष्कासन गरिएको जिल्ला शिक्षा अधिकारी मित्रमणी खनालले जानाकारी दिए ।



परिक्षाको मर्यादा माथी गएर काम गरिएको अवस्था भेटाएपछि आजको अग्रेजी परिक्षाबाट ६ जना प्ररीक्षार्थी निष्कासन गरिएको खनालले बताउनुभयो । परिक्षा सञ्चालन हुन भन्दा १ हप्ता अगाडी देखी र परिक्षा हलमा प्रवेश गरेपछि पनि परिक्ष्ँार्थीलाई सचेत गर्राईएको भएपनि नियमको कुनै वास्ता नगरेकाले निष्कासन गरिएको कार्यालय जनाएको छ ।



एसएलसी बिग्रे अर्घाखाँची जानु पर्छ भन्ने मान्यतालाई जिल्ला शिक्षा कार्यालयको कदमले पक्कै पनि चुनौती दिएको छ । विगतमा भन्दा यो वर्ष मौका परिक्षा थप मर्यादित बनाउने कार्यालयको योजनामा धेरै सफलता मिलेको शिक्षा विदहरुको बुझाई रहेको छ । ३ केन्द्रमा परिक्षा सञ्चालन भएको थियो।

आत्महत्या गरेकी कविता थापाको शव तेस्रो दिन पनि उठ्न सकेन

स्थानीय जनजागरण महिला समूहको यातनापछि आत्महत्या गरेकी योगीकुटीकी कविता थापाको शव तेस्रो दिन पनि उठ्न सकेन ।


रक्सी खाने बानी सुधार्ने नाममा सार्वजनिक स्थानमा लगेर महिला समूहले यातना दिएकाले आत्महत्या गरेकी कविताको शव आफन्तहरूले दोषीमाथि कारबाही माग गर्दै नउठाएका हुन् । उनको शव सोमबार रातिसम्म घरको बरन्डामै छ ।

महिला समूहले शनिबार हातखुट्टा बाँधेर कालोमोसो दली उनलाई यातना दिएका थिए । पछि प्रहरीले आएर बाँधिएको हातखट्टाको डोरी फुकाउन लगाएको थियो । यातनासहित सार्वजनिक बेइज्जती गरेपछि उनले झुन्डिएर आत्महत्या गरेकी थिइन् ।

'दोषीउपर कारबाही नहुँदासम्म शव उठाउँदैनौं,' बुहारी तारा थापाले भनिन्, 'मृत्युको मुखमा पुर्‍याउनेमाथि कारबाही हुनैपर्छ, नत्र हामी शव उठाउने छैनौं ।' घटनापछि योगीकुटी शोकमग्न बनेको छ । शव घरमा राखिएका कारण भावविह्वल भएर हेर्न आउनेहरूको भीड र आत्महत्या गर्न बाध्य बनाएको भन्दै आक्रोसित समूहको चहलपहलका कारण सोमबार दिनभर योगीकुटी बजारमा भीडभाड भएको थियो । शोकका कारण सोमबार योगीकुटीमा लाग्ने साप्ताहिक हाट पनि लागेन ।

अघिल्लो दिन महिला समूहलाई दोषी देखाएर मौखिक उजुरी गरेका मृतक कविताका श्रीमान् गोपाल थापाले सोमबार इलाका प्रहरी कार्यालय बुटवलमा सार्वजनिक अपराधसम्बन्धी किटानी जाहेरी दर्ता पनि गराएका छन् । उक्त जाहेरीका आधारमा घटनाको अनुसन्धान भइरहेको इलाका प्रहरी कार्यालय बुटवलका प्रहरी नायव उपरीक्षक कृष्णकुमार महतले बताए । किटानीकै आधारमा जनजागरण आमा समूह आवद्ध महिलालाई इलाका प्रहरी कार्यालय बुटवलमा सोधपुछ सुरु गरिएको छ ।

सोमबार चार जनालाई सोधपुछ गरिएको छ । 'आत्महत्या आफंैले गरेको भए पनि आत्महत्या गर्न बाध्य पार्नु गाली बेइज्जती हुन सक्छ । कानुनलाई समेत हातमा लिएर महिला समूहले जुन क्रियाकलाप गरेको भनिएको छ, त्यो वास्तवमै उनीहरूले गलत गरेका हुन्,' नायव उपरीक्षक महतले भने, 'उनीहरू कानुनको दायरामा आउँछन् ।'

स्थानीय महिला समूहका अगुवाले भने मादक पदार्थ सेवन गर्ने गरेको र परपुरुषसँग अनैतिक सम्बन्ध रहेको 'हल्ला चलेका' ले कवितालाई सही बाटोमा ल्याउन त्यसो गरिएको तर्क गरेका छन् । 'म त्यहाँ थिइन तर मैले साथीहरूलाई कवितालाई सुधार्नका लागि सम्झाउनु भनेकी हुँ,' महिला समूहकी अध्यक्ष शुष्माकुमारी अर्यालले भनिन्, 'उनलाई सामाजिक सचेतना गराउँदा घटनाले दुःखद मोड लिन पुग्यो ।'

मृतक कविताका भाइ भीमसेन पोखरेलका अनुसार घटना 'मिलाउने' भन्दै पीडित पक्ष, स्थानीय र केही नागरिक अगुवा सोमबार इलाका प्रहरी कार्यालय बुटवल तथा स्थानीय शिवालयमा छलफलमा बसेका थिए । तर पीडित पक्षले दोषीमाथि कारबाही नभएमा घटना मिलाउनुको कुनै औचित्य नहुने प्रस्ट पारेको थियो । 'कानुन हातमा लिएर सार्वजनिक स्थलमा यातना दिई दुव्र्यवहार गरेकै कारण दिदी आत्महत्या गर्न बाध्य भएकाले उनीहरूमाथि कानुनी कारबाही प्रक्रिया अघि नबढ्दासम्म हामी शव उठाउन्नौं,' पोखरेलले भने ।

यसैबीच घटनाको सत्यतथ्य अध्ययनका लागि व्यवस्थापिका संसदको महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण समितिले विधायक विनोद पहाडीको संयोजकत्वमा ४ सदस्यीय संसदीय छानबिन समिति बनाएको छ । समितिमा एमालेका पुरणसिंह दयाल, कांग्रेसका विमला नेपाली, सावित्री सिंह सदस्य छन् । समितिले प्रहरी प्रधान कार्यालय र गृह मन्त्रालयमा घटनाको अविलम्ब निष्पक्ष अनुसन्धान गरी दोषीमाथि कारबाहीको निर्देशन पनि गरेको छ । यता छानबिन समितिको मंगलबार काठमाडौंमा बसेको बैठकले गृहसचिव लीलामणि पौडेललाई भेटेर घटनाबारे जानकारी लिएको छ । समितिले घटनास्थलमै आएर घटनाको अध्ययन गर्ने र एक साताभित्र प्रतिवेदन बुझाउने संयोजक पहाडीले बताए ।

Monday, August 8, 2011

घाँस बिक्री गरेर सामुदायिक विद्यालय

नजिकै छोराछोरीलाई पढाउनै भनेर अर्घाखाँचीका उपभोक्ताले घाँस खेती गरेर सामुदायिक विद्यालय चलाएका छन् । बाँगी-७ कुझेका गाउँलेले स्थानीय नृसिंह प्रावि घाँस बेचेर आएको पैसाले नै सञ्चालन गरेका हुन् । आठ वर्षदेखि गाउँलेले राष्ट्रिय वनलाई सामुदायिक बनाएर घाँस खेती गरेका र त्यसबाट हुने आम्दानीले विद्यालय चलाएको देउराली सामुदायिक वनका अध्यक्ष मोतीबहादुर खड्काले बताए ।


विद्यालय नजिक नहुँदा स-साना नानीहरूलाई समस्या परेपछि अभिभावकले यस्तो अभियान थालेका हुन् । सरकारले वास्ता नगरेपछि गाउँमै छोराछोरीलाई पढाउन लागेको उनीेहरू बताए । भवन निर्माणदेखि शिक्षकलाई तलब र विद्यालय खर्च घाँस बेचेर आएको पैसाले पुर्‍याएका छन् । कुझे, गोवदी पलसपाटा पोखेडाँडा लगायत ६५ परिवारका ५० भन्दा बढी

बालाबालिकाले यही विद्यालयमा पढ्छन् । शिक्षाले यस वर्षदेखि एक राहत दरबन्दी दिएको छ भने २ शिक्षकको व्यवस्था स्थानीय स्रोतबाट जुठाएको छ ।

कक्षा २ सम्म विद्यालय चलाउँदै आए पनि अन्य कक्षा भने आर्थिक अभावका कारण थप्न नसकेको खड्का बताउँछन् । 'घाँस खेती नगरेको भए विद्यालय चल्ने थिएन, शिक्षामा बारम्बार अनुरोध गर्दा चासो नदिएपछि यस्तो उपाय अपनाएका हौं,' उनले भने । उनीहरू घाँस र दाउरा बेचेर वाषिर्क ५० हजार आम्दानी गर्छन् । आफ्नो वडाभित्र पर्ने १० हजार रोपनीभन्दा बढी जग्गामा स्कुल चलाउन घाँस खेती गरेका छन् ।

घाँस बिक्री नभए आफैं काट्ने र बेचेर पैसा उठाउने गरेको व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष भुमबहादुर महतले बताए ।

'सामुदायिक वनमा घाँस खेती नगरेको भए विद्यालय सञ्चालन गर्न सम्भव थिएन,' उनले भने, 'यसले ठूला सहयोग पुर्‍याएको छ ।'

कालोमोसो दलेर यातना दिएपछि बुटवलकी एक महिलाद्वारा आत्महत्या

बानी सुधार्ने नाममा स्थानीय जनजागरण महिला समूहका पदाधिकारीसहितका महिलाले हातखुट्टा बाँधी कालोमोसो दलेर यातना दिएपछि बुटवलकी एक महिलाले आत्महत्या गरेकी छन् । 

यातनापछि आत्मग्लानिका कारण बुटवल-१३ योगीकुटीकी ४२ वर्षे कविता थापाले राति आफ्नै घरमा झुन्डिएर आत्महत्या गरेको स्थानीयवासीले बताए ।रक्सी खाएर होहल्ला गरी हिँडेको र परपुरुषसँग लसपस गरेको लगायत आरोपमा शनिबार दिउँसो योगीकुटीको शिवालयमा उनलाई कालोमोसो दलेर हातखुट्टा बाँधी यातना दिएका थिए ।

अमानवीय व्यवहारका कारण कविता आत्महत्या गर्न बाध्य भएको भन्दै महिला समूह त्यसमा जिम्मेवार रहेको परिवार र स्थानीयले बताएका छन् । उनीहरूले समूहका पदाधिकारीमाथि कडा कारबाहीको माग राख्दै प्रहरीमा उजुरी गरेका छन् ।'झन्डै ५०-६० महिलाले शिवालय अगाडि लगेर हातखुट्टा बाँधेर एक घन्टाभन्दा बढी समय रक्सी छोड्ने कि नाई भन्दै थर्काउने, कुटपिट गर्ने र कालो दल्ने गरेका थिए,' छिमेकी मन्जु रेस्टुरेन्टकी रूपा भण्डारी छेत्रीले भनिन्, 'दुव्र्यवहार र यातनाकै कारण उनले आत्महत्याको बाटो अंगालेकी हुन् ।'

प्रत्यक्षदर्शीहरूका अनुसार श्रीमान्, बुहारी र नातिका साथ बस्ने भए पनि महिला समूहका पदाधिकारीसहितले आइतबार कवितालाई घरमा कोही नभएका बेलामा नियन्त्रणमा लिएका थिए । उनीहरूले दुव्र्यवहार गर्दा वरपरका धेरैजसो रमिते भएका थिए । केहीले 'यसो नगर' भन्दा समूहका महिलाहरूले 'उनको जिम्मा लिन्छौ र' भन्दै हकारेका थिए ।

धेरैबेरपछि योगीकुटीमा रहेको नगर प्रहरी आएर गाली गरेपछि मात्र महिलाहरूले कवितालाई छोडेका थिए । 'मुखभरि कालोमोसो भएकी कविताले मैले पानी दिएपछि मुख धोएकी थिइन्,' प्रत्यक्षदर्शी रूपाले थपिन् । यातनापछि घर गएकी कविता खाना पनि नखाई कोठामा पसेको र राति झुन्डिएको अवस्थामा भेटिएको बुहारी तारा थापाले बताइन् । आत्महत्या गरेकी कविताका मुखभरि नीलडाम थिए । भाइ भीमसेन पोखरेलले दिदीको गल्ती भए सुधार्ने अरू उपाय हुन्थ्यो भन्दै महिला समूहका नाममा कानुन हातमा लिएर यातना दिँदा दिदीले ज्यान गुमाउनु परेकामा आक्रोश व्यक्त गरे । दिदीको शवनजिकै रोइरहेका उनले समूहका महिलाहरूले सबै कुराको सीमा नाघेको बताए । 'मैले दिदी गुमाएँ तर अब यस्तो पीडा अरूले भोग्न नपरोस् भन्नका लागि पनि उनीहरूमाथि कारबाही हुनुपर्छ,' उनले भने ।

घटनास्थल पुगेका प्रहरी कार्यालय योगीकुटीका प्रमुख तथा प्रहरी सहायक निरीक्षक होम श्रेष्ठले आइतबार दिउँसो स्थानीयले खबर गरेपछि आफू पुग्दा समूहका महिलाहरूले कविताका खुट्टा बाँधेर यातना दिएको देखेको र तत्काल खोल्न लगाई उनीहरूलाई हटाएको बताए । कविताको आत्महत्यापछि आइतबार साँझसम्म शव आँगनमै राखिएको छ भने स्थानीय योगीकुटी टोल पूरै शोकमग्न छ ।
जनजागरण महिला समूहले भने कविताको बानीले गाउँ समाजमा नकरात्मक सन्देश गएकाले सधार्न सम्झाएको र नमानेपछि सामान्य कारबाही गरेको दाबी गरेको छ । 'हाम्रो उद्देश्य उनलाई मार्ने होइन, उनले खाने रक्सी र परपुरुषको लसपस हटाउनु थियो,' समूहकी सचिव लक्ष्मी छेत्रीले भनिन्, 'त्यसैले राम्ररी सम्झाउँदा मानिनन्, उल्टै मुखमुखै लागेपछि अलिकति बाँधेर डर देखाएका मात्र हौं । मर्नुको कारण हामी होइनौं ।'
समूहकी अध्यक्ष सुषमाकुमारी अर्यालले २०५२ मा स्थापित समूहले यसअघि पनि घरेलु हिंसा, बहुविवाह, दमन, रक्सी छुटाउनेलगायत अभियानमा सम्झाउने/बुझाउने लगायत काम गर्दै आएकामा यस्तो दुःखदायी घटना भने नभएको बताइन् ।प्रहरी सहायक निरीक्षक श्रेष्ठले महिला समूहले सुधारका नाममा यातना दिनु र कानुन हातमा लिने काम गर्नु गलत रहेको बताए ।

यातनाकै कारण आत्मग्लानिले कविताले आत्महत्या गरेको भए पनि मृत्युमा महिलाहरूको प्रत्यक्ष संलग्नता नरहेकाले भरसक घटनालाई स्थानीयस्तरमै मिलाउन प्रयास भएको उनले बताए । 'पीडित पक्ष, महिला समूह, स्थानीय बुद्धिजीवी र प्रहरी बसेर छलफल गरिरहेका छौं,' घटनास्थलमै छलफलमा व्यस्त उनले आइतबार राति भने, 'भरसक गल्ती नदोहोरिने गरेर उनीहरूलाई सचेत पारेर घटना मिलाउँछौं ।'